حضرت علی علیه السلام می فرمایند: « همه كارهاى نیك و جهاد در راه خدا، در برابر امر به معروف و نهى از منكر بیش از قطره اى [آب دهانى] در برابر دریاى خروشان نیست. » (نهج البلاغه ، ح 366، ص 921)

  

امر به معروف و نهی ازمنکر ضربان قلب تپنده امت اسلام

الذین إن مکناهم فی الأرض أقاموا الصلوه و آتوا الزکوه و أمروا بالمعروف و نهوا عن المنکر
نوشته شده در تاریخ 1390/04/4 توسط آمر به معروف | نظرات ()

در چه صورتی امر به معروف و نهی ازمنکر واجب است ؟

گاهی این پرسش پیش می آید که در چه شرایطی امربه معروف یا نهی ازمنکر برانسان مکلف واجب می شود ؟

عالمان ودانشمندان اسلامی در کتاب های خود چهار شرط را آورده اند که اگر همه این شرط های چهارگانه وجود داشت امربه معروف و نهی ازمنکر واجب می شود در غیر این صورت ، واجب نخواهد بود اما آن چهار شرط عبارتند از :

1-  علم آگاهی به معروف و منکر

فردی که امربه معروف ونهی ازمنکرمی کند باید بداند آن کاری را که مخاطب ترک کرده معروف است ، تا او را به انجام معروف وادار کند و نیز بداند کاری را که آن شخص انجام می دهد منکراست تا او را ازآن عمل نهی کند بنابراین در جایی که نمی داند آن چه ترک شده معروف و یاآن چه عمل می شود منکراست امربه معروف ونهی ازمنکرمعنا ندارد .

2- احتمال تاثیر

شخصی که امربه معروف و نهی از منکرمی کند، در صورتی که بداند یا احتمال بدهد که امرو نهی اودرمخاطب تاثیرگذار خواهد بود باید اورا امربه معروف و نهی ازمنکر کند ، اما اگر بداند که امرو نهی او تاثیری ندارد یا این که مخاطب را به انجام گناه ، بیشتر وادار می کند ازامرو نهی پرهیز کند .

   نکته:

رهبرمعظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای براین باورند که اگر امربه معروف ونهی از منکر فریضه ای همگانی وفراگیر گردد حتما تاثیرگذار خواهد بود ایشان فرموده اند :

منکری رادیدید با زبان تذکر دهید اصلاً لازم هم نیست زبان گزنده باشد و یا شما برای رفع آن منکر سخنرانی بکنید یک کلمه بگوئید :آقا ، خانم ، برادر این منکر است . شما بگوئید : نفردوم بگوید ، نفر سوم بگوید ، نفردهم بگوید ، نفر پنجاهم بگوید ،کی می تواند منکر را ادامه دهد ؟

بعضی گفته اند که باید احتمال تاثیر وجود داشته باشد من می گویم احتمال تاثیر همه جا قطعی است ، مگر در نزد حکومت های قلدر، قدرتمند و سلاطین .آنهایند که البته حرف حساب به گوششان فرو نمی رود و اثرنمی کند اما برای مردم ، حرف اثر دارد .[4]

3-    استمرار گناه

در صورتی که فردی ، در حال انجام گناهی است ،که از نظر زمانی تداوم می یابد ، مانند اینکه به تمسخر ، عیب جویی و یا آزار واذیت دیگران ، مشغول است و از این کار دست برنمی دارد و یا اینکه گناهی را انجام داده است ، ولی بنا دارد ، برای بار بعدی نیز آن را تکرار کند ، باید او را از این عمل ، نهی کرد . اما اگر خود آن فرد از گناه دست بردارد و یا نشانه های اطمینان آوری از انصراف او از گناه وجود دارد ، نهی او لازم نیست .

4- امر و نهی ،مشکل ساز نباشد

اگر فردی که امرو نهی می کند ، بداند که از سوی مخاطب ، پیامد های خطرناکی برای او پدید خواهد آمد وضرری برجان و مال و یا آسیبی برآبروی او وارد خواهد شد ، امر و نهی بر او واجب نیست ، و هم چنین است ، اگر این خطر وضرر برای بستگان ودیگر مومنین پیش آید .

نکته : ضررهای پیش پا افتاده و ناچیز ، مقصود نیست .

بنابراین اگر همه این شرط های چهارگانه وجود داشته باشد ، برانسان مکلف ، امربه معروف و نهی از منکر واجب است وگرنه ، حتی با نبودن یکی ازاین چهار شرط ، امربه معروف و نهی از منکر واجب نیست . [5]

مساله: بر مکلف یادگیری شرایط امربه معروف ونهی از منکر ( واین که در کجا واجب است ودر کجا واجب نیست ودر جه مواردی جایز است یا جایز نیست ) واجب است تا در امرو نهی خود مرتکب منکر نشود .[6]

توضیح

أ‌- در صورتی که شرایط چهارگانه ای که گذشت ، وجود داشته باشد ، امربه معروف و نهی از منکر واجب است وگرنه واجب نیست .

ب‌-  در صورتی که معروف ، جزء واجب ها باشد امر به آن واجب است ، اما اگر جزء مستحب ها باشد ، امر به آن جایز(ومستحب) است.

ت‌- در جایی که منکر ، جزءگناهان (وحرام ها) باشد نهی از آن واجب است ، اما اگر از مکروهات باشد ، نهی از آن جایز (ومستحب )است . (مثال هایی در درس های گذشته آورده شد.)

 نتیجه : شخص آمر به معروف وناهی از منکر ، باید معروف ها (واجب ها ومستحب ها ) ومنکر ها    (حرام ها ومکروها ) ونیز شرایط وجوب امربه معروف ونهی از منکر را بشناسد ، تادر امر ونهی ، دچار اشتباه و یا گناه نگردد.

   چکیده درس :

1-   شرط های چهار گانه وجوب امربه معروف ونهی از منکر عبارتند از :

أ‌-  علم به آگاهی به معروف ومنکر

ب‌-  احتمال تاثیرگذاری در مخاطب

ت‌-  استمرار وادامه گناه

ث‌-  نداشتن پیامد های خطرناک

2- شناخت واجب ها ومستحب ها ، حرام ها ومکروه ها پیش نیاز امر به معروف ونهی از منکر به شمار می رود .

پرسش ها

1-   چرا باید آمر وناهی ،به معروف ومنکر ،علم وآگاهی داشته باشد ؟

2-   منظور از تاثیر گذاربودن امرونهی برمخاطب چیست ؟مثال بزنید.

3-   چگونه ممکن است ،آمر وناهی در امرو نهی خود مرتکب منکر بشود ؟

 پیام اندیشه وگفت وگو :

امام علی (ع):

العقل منزّه عن المنکر،آمر بالمعروف .

خرد انسان را از زشتی ها پاک ومنزه می کند وبه خوبی ها (وشایستگی ها )فرمان می دهد.[7]

پی نوشت‌ها

[1] - وسایل السیعه ، ج 11 ، ص 413.

[2] - روزنامه جمهوری اسلامی ، 23 تیر 1373.

[3] - وسایل الشیعه ،ج11ص404ونهج البلاغه حکمت 374

[4] - سخنرانی معظم له در دانشگاه تهران 22/2/77.

[5] - رک . به احریر الوسیله امام خمینی (ره) ج 1 ، ص 446 تا 456 .

[6] - همان ، ص 448 .

 [7] غررالحکم ودررالکلم ج1،ص328




  طبقه بندی: کتاب آموزش ملی امر به معروف و نهی از منکر (مقدماتی) ، 





Powered by WebGozar