حضرت علی علیه السلام می فرمایند: « همه كارهاى نیك و جهاد در راه خدا، در برابر امر به معروف و نهى از منكر بیش از قطره اى [آب دهانى] در برابر دریاى خروشان نیست. » (نهج البلاغه ، ح 366، ص 921)

  

امر به معروف و نهی ازمنکر ضربان قلب تپنده امت اسلام

الذین إن مکناهم فی الأرض أقاموا الصلوه و آتوا الزکوه و أمروا بالمعروف و نهوا عن المنکر

خبرگزاری فارس:هدف از آموختن مهارت‌های رفتاری، كاهش زمینه‌های خطر جنسی است. برای تحقّق خویشتن‌داری، باید زمینه‌های خطر را كاهش داد. این راهبرد، خود، دو بخش دارد : «كاهش تماس» و «كاهش تحریك» كه در ادامه، به بررسی آن‌ها می‌پردازیم


ب. مهارت‌های رفتاری
هدف از آموختن مهارت‌های رفتاری، كاهش زمینه‌های خطر جنسی است. برای تحقّق خویشتن‌داری، باید زمینه‌های خطر را كاهش داد. این راهبرد، خود، دو بخش دارد : «كاهش تماس» و «كاهش تحریك» كه در ادامه، به بررسی آن‌ها می‌پردازیم : اصل اول : كاهش تماس
==============
مراد از كاهش تماس، به حداقل رساندن تماس‌های بی دلیل و غیر موجّه است كه ممكن است زمینه فساد جنسی را فراهم سازد. تماس زیاد و بدون دلیل با نامحرم، زن و مرد را در معرض تهدید قرار می‌دهد و امكان شكسته شدن حریم امنیتی آنان را افزایش می‌دهد. برای تحقّق این امر، چند راه كار وجود دارد :


1 . كاهش خروج از خانه

در فرهنگ دین، از خانه، به عنوان دژ مستحكم و قلعه نفوذناپذیر زنْ یاد شده است.1 بدیهی است كه خروج «بی دلیل» و «زیاد» از این قلعه امنیتی كه به شكل پَرسه زدن و پدیده خیابان گردی بروز می‌كند، زن را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد و در معرض قرار گرفتن، هم توان بازداری مردان را كاهش می‌دهد و آنان را تحریك می‌كند و هم توان بازداری خودِ زن را كاهش می‌دهد و امكان تمایل او را به رابطه نادرست، افزایش می‌دهد. بنا بر این، كمتر خارج شدنِ زنان تنها (بدون همراهی مرد مَحرم) از خانه، یكی از مهارت‌های لازم برای حفظ و تقویت توان خویشتن‌داری است. به همین جهت، خداوند متعال به زنان پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب می‌كند : و در خانه‌هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم، زینت‌های خود را آشكار نكنید.2 بر همین اساس، رسول خدا می‌فرماید: در خروج از خانه برای زنان، بهره‌ای نیست.3 البته رسول خدا، به مسلمانان توصیه می‌كردند كه اگر زنان شما خواستند به مسجد بیایند، مانع آن‌ها نشوید.4 به زنان نیز توصیه كرده است كه نماز خواندن در خانه، بهتر از نماز خواندن در مسجد است و این، به جهت آن است كه كمتر در معرض دید نامحرم قرار گیرند و بر این اساس، نماز خواندن در جایی كه كمتر در معرض دید است، بهتر است. در روایات آمده كه نماز خواندن زن درون اتاق، بهتر از نماز خواندن در ایوان خانه است و نماز خواندن در ایوان، بهتر از نماز خواندن در وسط حیاط خانه است و نماز خواندن در وسط حیاط خانه، بهتر از نماز خواندن در مسجد است. 5


2 . جداسازی مكانی

مهارت دیگر، جدا كردن محلّ زنان و مردان از یكدیگر، به جهت جلوگیری از اختلاط است. گاهی اختلاط زن و مرد، خواسته یا ناخواسته، صحنه‌های ناخوشایندی را به وجود می‌آورد. برای جلوگیری از این امر می‌توان مكان‌های ویژه‌ای را به بانوان اختصاص داد. امروز در برخی كشورهای توسعه یافته، در مكان‌هایی مثل اتوبوس و مترو، محل خانم‌ها و آقایان را جدا كرده‌اند و جالب این كه این كار، به خواست زنان و فشار اجتماعی از سوی آنان انجام شده است. رسول خدا، هنگامی كه مسجد مدینه را بنا می‌كرد، دری مخصوص زنان قرار داد و استفاده مردان را از آن ممنوع ساخت. این الگو می‌تواند در همه جا رعایت شود. 6


3 . تأخیر زمانی

مهارت دیگر، استفاده از «تأخیر زمانی» است. اگر در اجتماعی مثل مسجد، زن و مرد حضور دارند، هنگام خروج، با استفاده از تأخیر زمانی، می‌توان مانع اختلاط آن‌ها شد و زمانِ در دید قرار گرفتن زنان را كاهش داد. رسول خدا، وقتی نمازش تمام می‌شد، قدری صبر می‌نمود و از جا حركت نمی‌كرد، تا زنان از مسجد خارج شوند؛ زیرا عادت مردان، این بود كه تا رسول خدا از جا بر نمی‌خاست، از مسجد خارج نمی‌شدند. به همین جهت، صبر رسول خدا، سبب می‌شد كه زنان، بدون این كه در معرض دید مردان قرار گیرند، مسجد را ترك كنند و به خانه‌های خود باز گردند. این نیز روشی است كه می‌تواند به كاهش مدّت زمانی كه ممكن است زن، در دید نامحرم قرار گیرد، منجر شود. 7


4 . تقدّم و تأخّر مكانی

مهارت دیگر «تقدّم و تأخّر مكانی» است. قرار گرفتن زنان در پشت سر مردان، آنان را از دید مردان، دور نگه می‌دارد. این راه كار، در اجتماعات، می‌تواند مانع اختلاط زن و مرد شود و در عین حال، زنان را از دید مردان خارج سازد. در مسیر حركت نیز بهتر است زنان، جلوتر از مردان نباشند. وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدند كه در راه‌ها و مسیرها، زنان و مردان، در كنار هم حركت می‌كنند، توصیه كردند كه زنان، پشت سر مردان حركت نمایند. 8 مردان با حیا، خودشان می‌دانند كه نباید پشت سر زنان حركت كنند. حضرت داوود علیه السلام به فرزند خود توصیه می‌كند كه: «پشت سر زنان، حركت نكن». این، نشان از خطری است كه چنین كاری می‌تواند برای طرفین، در پی داشته باشد. 9 در جایی دیگر نیز، وقتی قرار شد حضرت موسی علیه السلام همراه یكی از دختران حضرت شعیب علیه السلام نزد ایشان برود، به وی گفت :

تو پشت سر من حركت كن. اگر اشتباه رفتم، مرا راهنمایی كن. همانا ما خاندانی هستیم كه به پشت زنانْ نگاه نمی‌كنیم.10 در جای دیگری نقل شده كه ایشان فرموده است: من خوش ندارم كه باد، به بدن تو بوزد و در نتیجه، بدنت را برای من توصیف كند.


5 . حركت از كنار راه

مهارت دیگر «حركت از كنار راه» است. وسط راه‌ها معمولاً دو ویژگی دارد : یكی شلوغ بودن و دیگری در دید بودن. شلوغی، ممكن است سبب برخورد زن و مرد نامحرم با یكدیگر شود؛ لذا حركت كردن از كنار مسیر كه معمولاً خلوت‌تر است، راه مناسبی برای جلوگیری از این پیشامد است. همچنین حركت زن از وسط مسیر، ممكن است او را بیشتر در دید نامحرم قرار دهد. اگر تصوّر كنیم كه مسیر حركت، خلوت است و برخوردی پیش نمی‌آید، باز هم حیا حكم می‌كند كه زن، از كنار راه حركت كند تا كمتر در دید نامحرم قرار گیرد. به همین جهت، رسول خدا فرموده‌اند: میانه راه، برای زنان نیست؛ بلكه باید از كنار دیوار و جاده حركت كنند. 11


اصل دوم : كاهش تحریك
===============
در اصل اوّل، مهارت‌های مربوط به «كاهش تماس» بررسی شد؛ اما برای موقعیت تماس نیز مهارت‌ها و راه كارهایی وجود دارد كه مبتنی بر «كاهش تحریك» است. عفاف، به معنای زندانی شدن درون خانه و ارتباط نداشتن با هیچ كس نیست؛ بلكه به معنای «پاكی جنسی» است كه گاهی با كاهش تماس، محقق می‌شود (چنانچه در بحث قبل گذشت) و گاهی با «خروج پاك» و «تماس پاك». انسان عفیف، كسی نیست كه از خانه خارج نمی‌شود و یا با هیچ كس (از جنس مخالف) ارتباط برقرار نمی‌سازد. وی انسانی است كه اگر از خانه خارج شود، خروجی پاك خواهد داشت و اگر با دیگران تماس داشته باشد، تماسی پاك دارد. كاهش تحریك، یك مبنای عقلانی دارد و آن، نظریه كنترل ورودی به جای كنترل خروجی است.
در خویشتن‌داری غربی، بیشترین تأكید، بر كنترل خروجی است و یكی از دلایل ناكارآمدی آن را نیز باید همین دانست و وقتی اطّلاعات تحریك كننده، وارد روح و روان انسان شد، كنترل خروجی و مهار كردن غریزه جنسی، مشكل می‌شود؛ اما

اگر از آغاز، ورودی‌ها كنترل شوند و از ورود عوامل تحریك كننده، به روح و روان جلوگیری شود، مهار غریزه و تحقّق خویشتن‌داری، آسان‌تر خواهد بود. خروج و تماس پاك، یعنی خروج و تماس بدون تحریك كنندگی. از این رو، باید آنچه را كه موجب تحریك جنسی می‌گردد و ممكن است خطراتی در پی داشته باشد، شناخت، و ساز و كار لازم را برای آن تدارك دید. زمینه‌های تحریك جنسی، عبارتند از : بینایی (دیدن صحنه‌های تحریك كننده)، گویایی (گفتن سخنان تحریك كننده)، شنوایی (شنیدن سخنان تحریك كننده)، و بویایی (استشمام عطرهای تحریك كننده).

امام باقر و امام صادق علیهماالسلام در این باره می‌فرمایند : هیچ كس نیست مگر این كه بهره‌ای از زنا می‌برد: زنای چشم‌ها نگاه است، و زنای دهانْ بوسه است، و زنای دست‌ها لمس است؛ چه این‌ها به زنای اندام جنسی بینجامد و چه نینجامد.12

پیامبر صلی الله علیه و آله نیز می‌فرماید: همه انسان‌ها حظّی از زنا دارند: زنای چشم‌ها نگاه است، زنای دست‌ها خشونت است، زنای پاها رفتن است، زنای دهانْ بوسه است. قلب، عاشق می‌شود و می‌طلبد [كه این، زنای قلب است]، و اندام تناسلی، گاه همراه این‌ها می‌شود و گاه نمی‌شود. 13 بنابراین، برای تحقّق خویشتن‌داری جنسی، باید زمینه‌های تحریك جنسی را كنترل نمود. از این رو، در ادامه به مهارت‌های این اصل (كاهش تحریك)، اشاره خواهد شد.

--------------------------------------------------------------------------------

پی‌نوشت‌ها:

1.الكافی، ج 5، ص 337 .

2.سوره احزاب، آیه 33 .

3.كنز العمّال، ج 16، ص 391، ح 45062 .

4.ر. ك : صحیح مسلم، ج 2، ص 32؛ مسند ابن حنبل، ج 2، ص 9 و 36 و 43 و 45 .

5.ر. ك : كتاب من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 374؛ السنن الكبری، ج 3، ص 132 .

6.ر. ك : حلیة الأولیاء، ج 1، ص 313 .

7.صحیح بخاری، ج 1، ص 203؛ مسند ابن حنبل، ج 6، ص 296 .

8.ر. ك : التاریخ الكبیر، ج 8، ص 55، ح 476؛ كنز العمّال، ج 16، ح 4536 .

9.مستدرك الوسائل، ج 14، ص 275 .

10.كتاب من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 19، ح 4974 .

11.الكافی، ج 5، ص 518، ح 1 .

12.همان، ص 559، ح 11 .

13.مسند أحمد، ج 2، ص 536؛ و نیز، ر. ك : سنن أبی داوود، ح 2152؛ صحیح مسلم، ج 8، ص 52 .


منبع: كتاب جوان، هیجان و خویشتنداری، گروه نویسندگان،سازمان چاپ و نشر دارالحدیث

انتهای پیام/

به نقل از فارس


  طبقه بندی: ماهیت امر به معروف ،  امر به معروف در جامعه ،  مصداق های امر به معروف و نهی از منکر ، 





Powered by WebGozar