حضرت علی علیه السلام می فرمایند: « همه كارهاى نیك و جهاد در راه خدا، در برابر امر به معروف و نهى از منكر بیش از قطره اى [آب دهانى] در برابر دریاى خروشان نیست. » (نهج البلاغه ، ح 366، ص 921)

  

امر به معروف و نهی ازمنکر ضربان قلب تپنده امت اسلام

الذین إن مکناهم فی الأرض أقاموا الصلوه و آتوا الزکوه و أمروا بالمعروف و نهوا عن المنکر

خبرگزاری فارس: خویشتن‌داری، در هر امری و از جمله در قلمرو غریزه جنسی، نیاز به كسب «مهارت» دارد. بدون برخورداری از مهارت، نمی‌توان به خویشتن‌داری دست یافت. یكی از علل مهم ناكامی در خویشتن‌داری، برخوردار نبودن از مهارت‌های خویشتن‌داری است.


دانشمندان، یكی از عوامل موفّقیت را برخورداری از توان «انتظار كشیدن» دانسته‌اند و بر این باورند كه بدون این عامل، نمی‌توان یك زندگی كامیاب را رقم زد. افرادی كه توان انتظار كشیدن ندارند و نمی‌توانند صبر كنند، كسانی هستند كه هم لذت‌های آنی و فوری را طلب می‌كنند و به آینده نمی‌اندیشند، و هم خواسته‌هایشان باید فوراً ارضا شود. در حالی كه زندگی موفّق، نیازمند صبر و گذشت از لذت‌های آنی، برای رسیدن به لذّت پایدار آتی است. افراد فاقد این توانایی، هر چند لذت‌های آنی را به دست می‌آورند، امّا آینده و لذت‌های پایدار آن را از دست می‌دهند. به همین دلیل، دانشمندان، توان انتظار كشیدن را عامل اساسی موفّقیت می‌دانند و در همین زمینه، از اموری همانند توان منع و بازداری، 1 به تأخیر انداختن ارضای خواسته 2 و مقاومت در برابر وسوسه، 3 یاد می‌كنند.

این نظریه پردازان، با آزمایشی كه انجام دادند، نشان دادند كسانی كه در كودكی، توان انتظار كشیدن و به تأخیر انداختن خواسته را آموخته‌اند، در بزرگ سالی، زندگی موفّقی داشته‌اند و بر عكس، كسانی كه فاقد چنین نیرویی بوده‌اند، در آینده، خلاف‌كار و بزه‌كار شده‌اند.

نكته جالبی كه در این آزمایش به دست آمد، وجود روش‌هایی بود كه كودكان، برای به تأخیر انداختن خواسته‌های خود و بالا بردن توان انتظار كشیدن، به كار برده بودند. همه آن‌ها به نوعی (نقاشی كردن، بازی كردن، صحبت كردن با دوست خود و خوابیدن و...)، حواس خود را از موضوعی كه باید نسبت به آن انتظار می‌كشیدند (مثل غذای خوش مزه، پس از یك گرسنگی طولانی)، پرت می‌كردند. توان انتظار كشیدن و قدرت بازداری از خواسته‌ها، همان چیزی است كه در ادبیات دین، تحت عنوان «تقوا» شناخته می‌شود؛ البته در سطحی بالاتر و متعالی‌تر.

آنچه دانشمندان طرح كرده‌اند، قاعده‌ای فراگیر بوده و تمام جنبه‌های زندگی را در بر می‌گیرد، كه یكی از آن‌ها «غریزه جنسی» است. آنچه در این بحثْ مهم است، روش‌های مؤثّر در بالا بردن توانِ انتظار كشیدن و تحقّق خویشتن‌داری جنسی است. خویشتن‌داری، در هر امری و از جمله در قلمرو غریزه جنسی، نیاز به كسب «مهارت» دارد. بدون برخورداری از مهارت، نمی‌توان به خویشتن‌داری دست یافت. یكی از علل مهم ناكامی در خویشتن‌داری، برخوردار نبودن از مهارت‌های خویشتن‌داری است. بنا بر این، یكی از مسائل مهم در بحث عفاف، «مهارت‌های خویشتن‌داری جنسی» است كه در متون دینی، فراوان به آن پرداخته شده و در ادامه، به بیان آن‌ها می‌پردازیم.



مهارت‌های خویشتن‌داری جنسی
مهارت‌های خویشتن‌داری جنسی را در دو بخش ارائه می‌كنیم : «مهارت‌های شناختی ـ معنوی» و «مهارت‌های رفتاری».

الف. مهارت‌های شناختی ـ معنوی

شناخت، منشأ رفتارها و احساسات انسان است. خویشتن‌داری و بازداری، در هر قلمرویی از جمله در قلمرو جنسی، نیازمند برخورداری از شناخت ها و باورهای لازم است. این جاست كه مفاهیمی همانند معرفت، ایمان و باور به خدا معنا می‌یابند. ایمان و باور به خدا، یكی از مهم‌ترین عوامل در تقویت خویشتن‌داری جنسی است كه كمتر مورد توجّه قرار گرفته و قفل شده، مانده است.

نقش ایمان در خویشتن‌داری جنسی، بحث دامنه داری است كه نمی‌توان در این نوشتار، به آن پرداخت. اموری همچون محبّت به خدا، شكر، حیا، امید به بهشت، ترس از دوزخ و... از زیرمجموعه‌های این بحثند. فقط به عنوان نمونه، بحثی كوتاه درباره حیا خواهیم داشت.

عامل خویشتن‌داری حضرت یوسف، چه بود؟

حضرت یوسف علیه السلام ضرب‌المثل پاك دامنی و خویشتن‌داری جنسی است. آنچه حضرت یوسف را نجات داد، این بود كه ابتدا به یاد خدا افتاد و سپس شرم كرد. قرآن مجید، هنگام طرح داستان خلوت كردن زلیخا با حضرت یوسف، در بیان علّت امتناع حضرت یوسف علیه السلام می‌فرماید : و در حقیقت [آن زن] آهنگ وی كرد، و [یوسف نیز] اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، آهنگ او می‌كرد. 4

در این آیه شریف، از «برهان پروردگار»، به عنوان عامل بازدارندگی از گناه، اشاره شده است. امام زین‌العابدین علیه السلام در تفسیر «برهان پروردگار» می‌فرماید:

همسر عزیز مصر، به سوی بُت رفت و پارچه‌ای روی آن انداخت. یوسف از او پرسید : «برای چه این كار را كردی؟» .

پاسخ داد : «شرم دارم از این كه این بت، ما را ببیند!» . در این هنگام، یوسف به وی گفت : «آیا تو شرم می‌كنی از چیزی كه نه می‌شنود و نه می‌بیند و نه می‌فهمد و نه می‌خورد و نه می‌نوشد، ولی من، شرم نكنم از كسی كه بشر را آفریده و او را دانش آموخته است!؟» .

این است معنای سخن خداوند كه می‌فرماید : «[یوسف نیز] اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، آهنگ او می‌كرد». 5 آنچه باعث حیای زلیخا شد، ناظر بودن بت بود، هر چند نظارت بُت بر اعمال بشر، خیال باطل است و آنچه مایه شرم حضرت یوسف علیه السلام شد، این بود كه خداوند، آگاه و ناظر بر اعمال بشر است.



ب. مهارت‌های رفتاری.

هدف از آموختن مهارت‌های رفتاری، كاهش زمینه‌های خطر جنسی است. برای تحقّق خویشتن‌داری، باید زمینه‌های خطر را كاهش داد. این راهبرد، خود، دو بخش دارد : «كاهش تماس» و «كاهش تحریك» كه در ادامه، به بررسی آن‌ها می‌پردازیم :

اصل اول : كاهش تماس.

مراد از كاهش تماس، به حداقل رساندن تماس‌های بی دلیل و غیر موجّه است كه ممكن است زمینه فساد جنسی را فراهم سازد. تماس زیاد و بدون دلیل با نامحرم، زن و مرد را در معرض تهدید قرار می‌دهد و امكان شكسته شدن حریم امنیتی آنان را افزایش می‌دهد. برای تحقّق این امر، چند راه كار وجود دارد :

1 . كاهش خروج از خانه.

در فرهنگ دین، از خانه، به عنوان دژ مستحكم و قلعه نفوذناپذیر زنْ یاد شده است. 6 بدیهی است كه خروج «بی دلیل» و «زیاد» از این قلعه امنیتی كه به شكل پَرسه زدن و پدیده خیابان گردی بروز می‌كند، زن را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد و در معرض قرار گرفتن، هم توان بازداری مردان را كاهش می‌دهد و آنان را تحریك می‌كند و هم توان بازداری خودِ زن را كاهش می‌دهد و امكان تمایل او را به رابطه نادرست، افزایش می‌دهد. بنا بر این، كمتر خارج شدنِ زنان تنها (بدون همراهی مرد مَحرم) از خانه، یكی از مهارت‌های لازم برای حفظ و تقویت توان خویشتن‌داری است. به همین جهت، خداوند متعال به زنان پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب می‌كند : و در خانه‌هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم، زینت‌های خود را آشكار نكنید. 7

بر همین اساس، رسول خدا می‌فرماید : در خروج از خانه برای زنان، بهره‌ای نیست. 8

البته رسول خدا، به مسلمانان توصیه می‌كردند كه اگر زنان شما خواستند به مسجد بیایند، مانع آن‌ها نشوید. 9

به زنان نیز توصیه كرده است كه نماز خواندن در خانه، بهتر از نماز خواندن در مسجد است و این، به جهت آن است كه كمتر در معرض دید نامحرم قرار گیرند و بر این اساس، نماز خواندن در جایی كه كمتر در معرض دید است، بهتر است.

در روایات، آمده كه نماز خواندن زن درون اتاق، بهتر از نماز خواندن در ایوان خانه است و نماز خواندن در ایوان، بهتر از نماز خواندن در وسط حیاط خانه است و نماز خواندن در وسط حیاط خانه، بهتر از نماز خواندن در مسجد است. 10


2 . جداسازی مكانی
مهارت دیگر، جدا كردن محلّ زنان و مردان از یكدیگر، به جهت جلوگیری از اختلاط است. گاهی اختلاط زن و مرد، خواسته یا ناخواسته، صحنه‌های ناخوشایندی را به وجود می‌آورد. برای جلوگیری از این امر می‌توان مكان‌های ویژه‌ای را به بانوان اختصاص داد. امروز در برخی كشورهای توسعه یافته، در مكان‌هایی مثل اتوبوس و مترو، محل خانم‌ها و آقایان را جدا كرده‌اند و جالب این كه این كار، به خواست زنان و فشار اجتماعی از سوی آنان انجام شده است.

رسول خدا، هنگامی كه مسجد مدینه را بنا می‌كرد، دری مخصوص زنان قرار داد و استفاده مردان را از آن ممنوع ساخت. این الگو می‌تواند در همه جا رعایت شود. 11

3 . تأخیر زمانی
مهارت دیگر، استفاده از «تأخیر زمانی» است. اگر در اجتماعی مثل مسجد، زن و مرد حضور دارند، هنگام خروج، با استفاده از تأخیر زمانی، می‌توان مانع اختلاط آن‌ها شد و زمانِ در دید قرار گرفتن زنان را كاهش داد. رسول خدا، وقتی نمازش تمام می‌شد، قدری صبر می‌نمود و از جا حركت نمی‌كرد، تا زنان از مسجد خارج شوند؛ زیرا عادت مردان، این بود كه تا رسول خدا از جا بر نمی‌خاست، از مسجد خارج نمی‌شدند. به همین جهت، صبر رسول خدا، سبب می‌شد كه زنان، بدون این كه در معرض دید مردان قرار گیرند، مسجد را ترك كنند و به خانه‌های خود باز گردند. این نیز روشی است كه می‌تواند به كاهش مدّت زمانی كه ممكن است زن، در دید نامحرم قرار گیرد، منجر شود. 12


4 . تقدّم و تأخّر مكانی

مهارت دیگر «تقدّم و تأخّر مكانی» است. قرار گرفتن زنان در پشت سر مردان، آنان را از دید مردان، دور نگه می‌دارد. این راه كار، در اجتماعات، می‌تواند مانع اختلاط زن و مرد شود و در عین حال، زنان را از دید مردان خارج سازد. در مسیر حركت نیز بهتر است زنان، جلوتر از مردان نباشند. وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدند كه در راه‌ها و مسیرها، زنان و مردان، در كنار هم حركت می‌كنند، توصیه كردند كه زنان، پشت سر مردان حركت نمایند. 13 مردان با حیا، خودشان می‌دانند كه نباید پشت سر زنان حركت كنند. حضرت داوود علیه السلام به فرزند خود توصیه می‌كند كه : «پشت سر زنان، حركت نكن». این، نشان از خطری است كه چنین كاری می‌تواند برای طرفین، در پی داشته باشد. 14

در جایی دیگر نیز، وقتی قرار شد حضرت موسی علیه السلام همراه یكی از دختران حضرت شعیب علیه السلام نزد ایشان برود، به وی گفت: همسر عزیز مصر، به سوی بُت رفت و پارچه‌ای روی آن انداخت. یوسف از او پرسید : «برای چه این كار را كردی؟» . پاسخ داد : «شرم دارم از این كه این بت، ما را ببیند!» . در این هنگام، یوسف به وی گفت : «آیا تو شرم می‌كنی از چیزی كه نه می‌شنود و نه می‌بیند و نه می‌فهمد و نه می‌خورد و نه می‌نوشد، ولی من، شرم نكنم از كسی كه بشر را آفریده و او را دانش آموخته است!؟» .

این است معنای سخن خداوند كه می‌فرماید : «[یوسف نیز] اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، آهنگ او می‌كرد». 15 آنچه باعث حیای زلیخا شد، ناظر بودن بت بود، هر چند نظارت بُت بر اعمال بشر، خیال باطل است و آنچه مایه شرم حضرت یوسف علیه السلام شد، این بود كه خداوند، آگاه و ناظر بر اعمال بشر است.

--------------------------------------------------------------------------------

پی‌نوشت‌ها:

1.Suppression _ inhibition.

2.Delay Gratification.

3.Temptation.

4.سوره یوسف، آیه 24 .

5.بحار الأنوار، ج 12، ص 266 .

6.الكافی، ج 5، ص 337 .

7.سوره احزاب، آیه 33 .

8.كنز العمّال، ج 16، ص 391، ح 45062 .

9.ر. ك : صحیح مسلم، ج 2، ص 32؛ مسند ابن حنبل، ج 2، ص 9 و 36 و 43 و 45 .

10.ر. ك : كتاب من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 374؛ السنن الكبری، ج 3، ص 132 .

11.ر. ك : حلیة الأولیاء، ج 1، ص 313 .

12.صحیح بخاری، ج 1، ص 203؛ مسند ابن حنبل، ج 6، ص 296 .

13.ر. ك : التاریخ الكبیر، ج 8، ص 55، ح 476؛ كنز العمّال، ج 16، ح 4536 .

14.مستدرك الوسائل، ج 14، ص 275 .

15.بحار الأنوار ، ج 12 ، ص 266 .


منبع: كتاب جوان، هیجان و خویشتنداری، گروه نویسندگان،سازمان چاپ و نشر دارالحدیث

ادامه دارد...
به نقل از فارس


  طبقه بندی: مصداق های امر به معروف و نهی از منکر ، 





Powered by WebGozar